Celem artykułu jest przedstawienie wyników kilku eksperymentów mających na celu wykorzystanie sztucznej inteligencji (LLM-ów i chatów: GPT-5.2 Thinking, Gemini 3 Pro Thinking, Perplexity Sonar Pro, Claude Sonnet 4.5.) do podziału znaczeń w obrębie artykułów hasłowych z Thesaurusa Knapiusza z 1643 r. (wyd. drugie, rozszerzone) oraz próba dostosowania/dopasowania materiału do struktury haseł Elektronicznego słownika języka polskiego XVII i XVIII wieku zgodnie z przyjętymi w nim zasadami (e-SXVII).

W przeprowadzonych próbach podawaliśmy chatom prompty o zwiększającym się stopniu szczegółowości, w których formułowaliśmy to samo zadanie. Polegało ono na segregacji i dezambiguacji znaczeń 10 wieloznacznych haseł przymiotnikowych w Kn.

Wyniki zostały porównane z odpowiednio przygotowanymi (wypreparowanymi) hasłami wzorcowymi, a następnie poddane ewaluacji przez dwie osoby z zespołu Pracowni Historii Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku IJP PAN (leksykografów i jednocześnie specjalistów z zakresu filologii klasycznej). Celem przeprowadzonych prób było przede wszystkim sprawdzenie, w jakim stopniu LLM potwierdzi decyzję redaktorów e-SXVII, ale też w jakim stopniu można zaufać sztucznej inteligencji w dezambiguacji znaczeń ekwiwalentów z języków klasycznych, pozbawionych naturalnego kontekstu zdaniowego. Sprawdzaliśmy również, który model daje najlepsze wyniki oraz jaka najmniejsza porcja danych uwzględnionych w prompcie wystarczy do prawidłowego rozdzielenia znaczeń w Kn. Spodziewamy się, że automatycznie wydzielone znaczenia w Thesaurusie Knapiusza będą mogłb być stosowane w ich kontrolowanej implementacji do Elektronicznego słownika języka polskiego XVII i XVIII wieku.

Celem referatu jest prezentacja i wstępna weryfikacja empiryczna autorskiej, normatywistycznej koncepcji normy językowej opartej na rachunku prawdopodobieństwa. Stawiam tezę, że stopień normatywności jednostek językowych można precyzyjnie określić poprzez ich statystyczną zgodność ze Znormalizowanym Wzorcem Języka (ZWJ). Koncepcję zaproponowałem w artykule "xxx" (w: Kultura komunikacji językowej – powtarzalność i innowacyjność, Piotrowicz-Krenc Anna, Witaszek-Samborska Małgorzata, Skibski Krzysztof Stanisław (red.), Poznań 2025)

Podstawę metodologiczną stanowi wykorzystanie autorskiego narzędzia cyfrowego – normalizatora. Narzędzie to, bazując na koncepcji rozkładu normalnego (krzywej Gaussa), analizuje dane ekscerpowane z korpusów współczesnej polszczyzny. Kluczowymi parametrami badawczymi są dane frekwencyjne oraz ekstensja tekstowa. W ramach modelu ZWJ definiowany jest jako obszar rozkładu obejmujący pierwsze dwa centyle wokół mediany, co na określenie wzorca normy. Do zjawisk znormalizowanych zaliczyć należy jednostki językowe znajdujące się obszarze wyznaczonym przez pierwszą sigmę.

Weryfikacja koncepcji, prowadzona dotychczas na poziomie leksykalnym (artykuł w druku) i składniowym (w przygotowaniu), zostaje w niniejszym badaniu rozszerzona o płaszczyznę gramatyczną. Analizie poddano:

‒ wariantywność fleksyjną: końcówki dopełniacza liczby pojedynczej (krawata / krawatu);

‒ rywalizację modeli słowotwórczych: przymiotniki typu damasceński / damaszkowy;

‒ „wahania” rodzajowe: rzeczowniki typu podkoszulek / podkoszulka.

Dotychczasowe etapy weryfikacji nie doprowadziły do falsyfikacji założeń probabilistycznych. Kolejna runda badań na danych gramatycznych pozwala na uszczegółowienie parametrów normalizatora i ewentualną modyfikację pierwotnego kształtu teoretycznego koncepcji. Wyniki potwierdzają potencjał metod korpusologicznych i statystycznych w nowoczesnym ujęciu kodyfikacji normy językowej.

Referat przedstawia badania stylometryczne nad pismami autora używającego pseudonimu "Fulcanelli", twórcy literatury alchemiczno-egzegetycznej poświęconej symbolice architektury i sztuki późnego średniowiecza i renesansu. Kwestia autorstwa tych dzieł pozostaje przedmiotem licznych hipotez. W literaturze wskazano ponad dwudziestu kandydatów, a opublikowane w 2011 roku dokumenty sugerują udział co najmniej czterech współautorów, w tym pisarza Raymonda Roussela (1877-1933). Badania stylometryczne przeprowadzono na potrzeby posłowia do polskojęzycznego przekładu książki Fulcanelliego, "Le Mystère des cathédrales" ("Tajemnica katedr"). Analizę przeprowadzono przy użyciu pakietu Stylo (Eder, Rybicki, Kestemont 2016) na korpusie siedemdziesięciu trzech tekstów czterdziestu jeden autorów francuskich. Modelowanie oparto na rozkładach najczęstszych wyrazów funkcjonalnych. Badania wykonano w wielu konfiguracjach parametrów: z różną liczbą MFW, przy zróżnicowanych progach cullingu, z zastosowaniem samplingu oraz bez samplingu. W celu identyfikacji wewnętrznych przesunięć stylistycznych zastosowano również analizę rolling. Wyniki wizualizowano zarówno za pomocą narzędzi dostępnych w pakiecie Stylo, jak i w programie Gephi (0.10.1). Uzyskane wyniki pozwoliły zawęzić krąg najbardziej prawdopodobnych kandydatów oraz wykazały stabilne podobieństwo "Le Mystère des cathédrales" do tekstów Pierre’a Dujolsa (1862-1926) i Eugène’a Canselieta (1899-1982). Referat podejmuje także refleksję nad wpływem parametryzacji na interpretację wyników w badaniach nad autorstwem tekstów potencjalnie wieloautorskich.